De Vlaamse Regering heeft in verschillende beleidsdomeinen besparingen aangekondigd die een directe of indirecte impact hebben op de Westhoek. DVV Westhoek en Provincie West-Vlaanderen sloegen de handen in elkaar en verzamelden informatie en cijfermateriaal over de verwachte impact omtrent cultuur, erfgoed, activering, sociale economie, wonen, energie, open ruimte en gebiedsontwikkeling in de Westhoek. Voor een plattelandsregio als de Westhoek zijn de mogelijke gevolgen groter dan louter financiële effecten: ook de capaciteit van lokale besturen, intergemeentelijke samenwerking en de dienstverlening aan inwoners komen onder druk te staan. 

Auteur: Dieter Hoet | co-auteurs: Bern Paret, Lien Devos en Elke Verbeke

Cultuur en erfgoed 

Binnen het Vlaamse cultuurbeleid wordt vanaf 2027 jaarlijks ongeveer 47 miljoen euro bespaard. Vooral bovenlokale en ondersteunende organisaties worden getroffen. 

Verwachte impact voor de Westhoek:

Cultureel erfgoed

  • 50% besparing voor landelijke en bovenlokale archiefinstellingen

  • 30% besparing voor bovenlokale musea

  • Besparingen op erfgoedcellen, waaronder CO7

  • Onzekerheid over de toekomstige financiering van Erfgoedcel Hydra voor de noordelijke Westhoek.

Dit heeft directe gevolgen voor: 

  • Stadsarchief Ieper: 50% besparing

  • Bovenlokale musea (5 van de 30 in Vlaanderen): 30% besparing op de subsidies

  • CO7: besparing (exact percentage nog onduidelijk) op de erfgoedcel werking

  • Erfgoedcel Hydra: kan potentieel niet worden opgestart als er geen subsidies worden toegekend

Museum aan de IJzer verloor in 2025 reeds 50% van de subsidie.

Bovenlokale cultuurwerking

  • Vermindering van middelen voor intergemeentelijke cultuurwerkingen

  • Minder kansen voor nieuwe regionale cultuurprojecten en experimentele samenwerkingen

Impact op IGS Cultuur

Binnen het Bovenlokaal Cultuurdecreet wordt een globale besparing van ongeveer 4,7 miljoen euro verwacht. Voor intergemeentelijke samenwerkingsverbanden cultuur wordt een vermindering van circa 30% van de werkingssubsidies naar voren geschoven.

Voor de Westhoek betekent dit potentieel:

  • minder personeelsinzet

  • minder ondersteuning van lokale cultuuractoren

  • minder mogelijkheden voor bovenlokale projecten

  • risico op afbouw van regionale samenwerking

Voor de Westhoek is vooral relevant:

  • CO7

  • Viertoren: diende een dossier met uitzonderingsaanvraag in.

© CO7

Welzijn, werk en activering 

Schrapping financiering begeleiding Tijdelijke Werkervaring (TWE)

De Vlaamse regering schrapt de financiering voor de begeleiding van tijdelijke werkervaringstrajecten via artikel 60.

OCMW’s verliezen hierdoor:

  • de inspanningsvergoeding

  • de compensatievergoeding voor begeleiding van trajecten

Volgens de VVSG gaat het om ongeveer 5.340 euro per traject per jaar. 

Gevolgen voor lokale besturen

Deze maatregel komt op een ogenblik dat:

  • meer inwoners dreigen door te stromen naar het OCMW

  • lokale besturen een grotere activeringsopdracht krijgen

  • uitstroom naar werk cruciaal wordt om leefloonkosten beheersbaar te houden

Verwachte impact voor de Westhoek

De gevolgen zijn potentieel aanzienlijk:

  • minder middelen voor trajectbegeleiding

  • minder capaciteit voor activeringsmedewerkers

  • verhoogde druk op maatschappelijk werkers

  • moeilijkere uitstroom naar duurzame tewerkstelling

  • stijgende leefloonuitgaven voor lokale besturen

Daarnaast bestaat het risico dat maatwerkbedrijven en andere partners minder plaatsen aanbieden voor doelgroepwerknemers doordat de financiering voor begeleiding wegvalt.

Wonen en energie

Integratie woon- en energieloketten

Binnen de bevoegdheid van minister Melissa Depraetere wordt een besparing van 5 miljoen euro gerealiseerd via de integratie van woon- en energieloketten.

Mogelijke impact voor de Westhoek

Voor een regio met veel verspreide woonkernen en een relatief oud woningbestand kan dit leiden tot:

  • minder lokale dienstverlening

  • verminderde begeleiding rond renovatie en energie-efficiëntie

  • grotere afstand tussen burger en dienstverlening

Sociale economie en lokale ontwikkeling

Binnen de bevoegdheid van minister Hilde Crevits worden bijkomende middelen verminderd:

  • ondersteuning duurzame en creatieve steden: 2,3 miljoen euro

  • subsidies sociale economie: 497.000 euro

  • oproep houtkanten: 360.000 euro

Mogelijke impact voor de Westhoek

Voor een regio waar sociale economie een belangrijke rol speelt in arbeidsintegratie en lokale dienstverlening kunnen deze maatregelen leiden tot:

  • minder ondersteuning voor sociale-economieprojecten

  • minder kansen voor kwetsbare doelgroepen

  • minder investeringen in landschappelijke kwaliteit en biodiversiteit

Besparing op het Gemeentefonds

Daling inkomsten uit Gemeentefonds en Fonds Open Ruimte

De herziening van de Vlaamse financiering leidt voor vrijwel alle Westhoekgemeenten tot een aanzienlijke daling van de inkomsten uit het Gemeentefonds en het Fonds Open Ruimte. De eerste ramingen tonen verliezen die oplopen van enkele honderden duizenden euro's tot meerdere miljoenen euro's over de periode 2027-2031. Zo ramen bijvoorbeeld Ieper de impact op ongeveer 6,3  miljoen euro, Wervik op 2,1 miljoen euro, Koksijde op 2,8 miljoen euro en Koekelare op bijna 1,9  miljoen euro. 

Opbrengsten aanvullende personenbelasting (APB)

Tegelijk blijkt uit de recent geactualiseerde prognoses dat de opbrengsten uit de aanvullende personenbelasting (APB) gunstiger evolueren dan eerder geraamd. Verschillende besturen melden dat deze positieve bijstelling een deel van de Vlaamse besparingen compenseert. Zo wordt in Lo-Reninge een negatieve impact van 692.600 euro op het Gemeentefonds vrijwel volledig gecompenseerd door 649.200 euro bijkomende APB-ontvangsten. Ook Nieuwpoort verwacht een positieve evolutie van de fiscale ontvangsten, goed voor circa 2,2 miljoen euro extra inkomsten over de legislatuur.

Uitdagende financiële vooruitzichten lokale besturen

Deze positieve correctie neemt echter niet weg dat de financiële vooruitzichten voor de lokale besturen bijzonder uitdagend blijven. Naast de lagere Vlaamse dotaties worden gemeenten en OCMW’s immers geconfronteerd met een aanhoudende stijging van de personeelskosten. Door de verwachte opeenvolgende loonindexeringen zullen de loonuitgaven de komende jaren verder toenemen, waardoor een belangrijk deel van de bijkomende fiscale ontvangsten onmiddellijk opnieuw wordt opgeslorpt. De combinatie van dalende Vlaamse financiering en stijgende personeelskosten zet de gemeentelijke meerjarenplannen dan ook onder aanzienlijke druk.

Voor de Westhoek betekent dit dat veel lokale besturen de komende jaren moeilijke budgettaire keuzes zullen moeten maken. Hoewel de hogere opbrengsten uit de personenbelasting tijdelijk voor enige verlichting zorgen, blijft de structurele impact van de Vlaamse besparingen aanzienlijk en vormt ze samen met de stijgende loonlast een grote financiële uitdaging voor de regio.